9-sinf geometriya · 4-bob: Aylana uzunligi va doira yuzi · 3-chorak
Muntazam ko'pburchakning tomoni bilan tashqi va ichki chizilgan aylanalar radiuslari orasidagi bog'lanish
9-sinf geometriya darsi uchun tayyor material: 45 daqiqalik dars ishlanmasi tuzilmasi va interfaol metodlar, «Muntazam ko'pburchak va aylana» simulyatori bilan qadamma-qadam tushuntirish, javobli misollar.
Darslik: Geometriya 9, B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo'chqorov, 2019 (4-nashr) — 112-bet
Asosiy formulalar
- Tomon va radiuslaraₙ = 2R·sin(180°/n) = 2r·tg(180°/n)
- Tashqi va ichki aylana radiuslaria₃ = R√3, a₄ = R√2, a₆ = R; r = R·cos(180°/n)
Pastdagi misollarda shu formulalar bilan yechim yo'li ko'rsatilgan.
Dars ishlanmasi: 45 daqiqalik tuzilma
Dars rejasi (konspekt) uchun tayyor tuzilma: DarsPilot dars ssenariysi shu bosqichlar bo'yicha quriladi; metodlar sinf natijalari va xonadagi jihozlarga (proyektor, elektron doska) qarab tanlanadi.
Doskada tushuntirish: «Muntazam ko'pburchak va aylana» simulyatori
Tayyor ssenariy — har qadamda o'qituvchi aytadigan gap, simulyator unga mos o'zgaradi. Sonlarni kod hisoblaydi. Shu mavzuga yana: Aylana va doira, Burchaklar.
- Muntazam 6-burchak: tashqi chizilgan aylana radiusi R = 6. Uning tomoni R bilan qanday bog'langan?
- Markazdan bitta uchburchak ajratamiz va uni teng ikkiga bo'lamiz: to'g'ri burchakli uchburchak, gipotenuza R, burchak 30°.
- Yarim tomon = R · sin 30°, demak aₙ = 2R · sin(180° : n). 6-burchakda a = R = 6.
- Uchburchakning qolgan kateti — ichki chizilgan aylana radiusi: r = R · cos(180° : n) ≈ 5,2.
- Kvadrat uchun: a = R√2 ≈ 8,49, r ≈ 4,24.
- Teng tomonli uchburchak uchun: a = R√3 ≈ 10,39, r = R/2 = 3.
- Xulosa: har qanday muntazam ko'pburchakda aₙ = 2R · sin(180° : n) va r = R · cos(180° : n). 6-burchakda a = R = 6.
Namuna misollar (javoblari bilan)
Misollar va javoblar kod bilan hisoblangan. DarsPilot'da har dars uchun shunday misollardan uch darajali ishchi varaq (PDF) va doska rejasi tayyorlanadi.
- Muntazam uchburchakka tashqi chizilgan aylana radiusi R = 4 sm. Uning tomonini toping.
Javob
a = 4√3 sm ≈ 6,9 sm
Yechim: a = 2R·sin(180°/3) = 2·4·sin 60° = 4√3 - Tomoni 4 sm bo'lgan muntazam oltiburchakka tashqi va ichki chizilgan aylanalar radiuslarini toping.
Javob
R = 4 sm, r = 2√3 sm ≈ 3,5 sm
Yechim: R = a, r = a√3/2 - Muntazam oltiburchakka tashqi chizilgan aylana radiusi R = 7 sm. Uning tomonini toping.
Javob
a = 7 sm
Yechim: a = 2R·sin(180°/6) = 2·7·sin 30° = 7 - Tomoni 6 sm bo'lgan kvadratga tashqi va ichki chizilgan aylanalar radiuslarini toping.
Javob
R = 3√2 sm ≈ 4,2 sm, r = 3 sm
Yechim: R = a√2/2, r = a/2
«Aylana uzunligi va doira yuzi» bobidagi mavzular
- Aylanaga ichki chizilgan ko'pburchak
- Aylanaga tashqi chizilgan ko'pburchak
- Muntazam ko'pburchaklar
- Muntazam ko'pburchakka ichki va tashqi chizilgan aylanalar
- Muntazam ko'pburchakning tomoni bilan tashqi va ichki chizilgan aylanalar radiuslari orasidagi bog'lanish
- Aylana uzunligi
- Aylana yoyi uzunligi. Burchakning radian o'lchovi
- Doira yuzi
- Doira bo'laklari yuzi
Shu mavzu bo'yicha darsni bir necha daqiqada tayyorlang
DarsPilot sinfingiz natijalariga moslangan dars ssenariysi, doska rejasi va uch darajali ishchi varaqni tuzadi, qog'ozli testni telefon suratidan tekshiradi. Ro'yxatdan o'tish bepul.