9-sinf geometriya · 3-bob: Uchburchak tomonlari va burchaklari orasidagi munosabatlar · 2-chorak
Sinuslar teoremasi
9-sinf geometriya darsi uchun tayyor material: 45 daqiqalik dars ishlanmasi tuzilmasi va interfaol metodlar, «Sinuslar va kosinuslar teoremalari» simulyatori bilan qadamma-qadam tushuntirish, javobli misollar va tipik xatolar.
Darslik: Geometriya 9, B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo'chqorov, 2019 (4-nashr) — 84-bet
Asosiy formulalar
- Sinuslar teoremasia/sin α = b/sin β = c/sin γ = 2R
Pastdagi misollarda shu formulalar bilan yechim yo'li ko'rsatilgan.
Dars ishlanmasi: 45 daqiqalik tuzilma
Dars rejasi (konspekt) uchun tayyor tuzilma: DarsPilot dars ssenariysi shu bosqichlar bo'yicha quriladi; metodlar sinf natijalari va xonadagi jihozlarga (proyektor, elektron doska) qarab tanlanadi.
Bu mavzu bo'yicha DarsPilot'da bosqichli diagnostik varaq tayyor: bitta masala 7 savolga bo'lingan (tushunish → model → hisoblash → talqin), har o'quvchiga darajasiga mos variant, qog'ozli javoblar telefon suratidan avtomatik tekshiriladi.
Doskada tushuntirish: «Sinuslar va kosinuslar teoremalari» simulyatori
Tayyor ssenariy — har qadamda o'qituvchi aytadigan gap, simulyator unga mos o'zgaradi. Sonlarni kod hisoblaydi. Shu mavzuga yana: Trigonometriya, Pifagor teoremasi.
- Uchburchak aylanaga ichki chizilgan, radius R = 5. A burchak 30°, qarshisidagi tomon a = 5.
- A uchini aylana bo'ylab suramiz: B va C o'zgaradi, A esa 30° bo'lib qoladi — ikkalasi bitta yoyga tiralgan.
- B dan diametr o'tkazamiz: BD = 2R = 10. D burchak ham 30°, C dagi burchak esa 90° — diametrga tiralgan.
- To'g'ri burchakli BCD da: a = BD · sin D = 2R · sin A. Demak a : sin A = 2R = 10.
- Xuddi shunday b : sin B = c : sin C = 10. Sinuslar teoremasi: tomon va qarshisidagi burchak sinusi nisbati bir xil.
Namuna misollar (javoblari bilan)
Misollar va javoblar kod bilan hisoblangan. DarsPilot'da har dars uchun shunday misollardan uch darajali ishchi varaq (PDF) va doska rejasi tayyorlanadi.
- Uchburchakda a = 12 sm, ∠A = 30°, ∠B = 60°. b tomonni va tashqi chizilgan aylana radiusini toping.
Javob
b = 12√3 sm ≈ 20,8 sm, R = 12 sm
Yechim: a/sin A = b/sin B → b = 12·sin 60°/sin 30°; 2R = a/sin A - Uchburchakda a = 6 sm, ∠A = 30°, ∠B = 90°. b tomonni va tashqi chizilgan aylana radiusini toping.
Javob
b = 12 sm, R = 6 sm
Yechim: a/sin A = b/sin B → b = 6·sin 90°/sin 30°; 2R = a/sin A - Uchburchakda a = 10 sm, ∠A = 30°, ∠B = 45°. b tomonni va tashqi chizilgan aylana radiusini toping.
Javob
b = 10√2 sm ≈ 14,1 sm, R = 10 sm
Yechim: a/sin A = b/sin B → b = 10·sin 45°/sin 30°; 2R = a/sin A - Uchburchakda a = 8 sm, ∠A = 45°, ∠B = 30°. b tomonni va tashqi chizilgan aylana radiusini toping.
Javob
b = 4√2 sm ≈ 5,7 sm, R = 4√2 sm ≈ 5,7 sm
Yechim: a/sin A = b/sin B → b = 8·sin 30°/sin 45°; 2R = a/sin A
Tipik xatolar va ularni tuzatish
«Uchburchak tomonlari va burchaklari orasidagi munosabatlar» bobidagi mavzular
- 0° dan 180° gacha bo'lgan burchakning sinusi, kosinusi, tangensi va koptangensi
- Uchburchak yuzini burchak sinusi yordamida hisoblash
- Sinuslar teoremasi
- Kosinuslar teoremasi
- Sinuslar va kosinuslar teoremalarining ba'zi tatbiqlari
- Ikki vektor orasidagi burchak va ularning skalar ko'paytmasi
- Uchburchaklarni yechish
Shu mavzu bo'yicha darsni bir necha daqiqada tayyorlang
DarsPilot sinfingiz natijalariga moslangan dars ssenariysi, doska rejasi va uch darajali ishchi varaqni tuzadi, qog'ozli testni telefon suratidan tekshiradi. Ro'yxatdan o'tish bepul.