9-sinf geometriya · 3-bob: Uchburchak tomonlari va burchaklari orasidagi munosabatlar · 2-chorak
Kosinuslar teoremasi
9-sinf geometriya darsi uchun tayyor material: 45 daqiqalik dars ishlanmasi tuzilmasi va interfaol metodlar, «Sinuslar va kosinuslar teoremalari» simulyatori bilan qadamma-qadam tushuntirish, javobli misollar va tipik xatolar.
Darslik: Geometriya 9, B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo'chqorov, 2019 (4-nashr) — 86-bet
Asosiy formulalar
- Kosinuslar teoremasia² = b² + c² − 2bc·cos α
Pastdagi misollarda shu formulalar bilan yechim yo'li ko'rsatilgan.
Dars ishlanmasi: 45 daqiqalik tuzilma
Dars rejasi (konspekt) uchun tayyor tuzilma: DarsPilot dars ssenariysi shu bosqichlar bo'yicha quriladi; metodlar sinf natijalari va xonadagi jihozlarga (proyektor, elektron doska) qarab tanlanadi.
Bu mavzu bo'yicha DarsPilot'da bosqichli diagnostik varaq tayyor: bitta masala 7 savolga bo'lingan (tushunish → model → hisoblash → talqin), har o'quvchiga darajasiga mos variant, qog'ozli javoblar telefon suratidan avtomatik tekshiriladi.
Doskada tushuntirish: «Sinuslar va kosinuslar teoremalari» simulyatori
Tayyor ssenariy — har qadamda o'qituvchi aytadigan gap, simulyator unga mos o'zgaradi. Sonlarni kod hisoblaydi. Shu mavzuga yana: Trigonometriya, Pifagor teoremasi.
- Pifagor uchburchagi: C = 90°, katetlardagi kvadratlar 25 va 64, gipotenuzadagisi 89 — c² = a² + b².
- C ni 60° ga kichraytiramiz: c qisqardi, c² = 49, a² + b² = 89 dan kam. Farq qayerga ketdi?
- Uchlardan qarama-qarshi tomonga balandlik tushiramiz: har kvadrat ikki to'rtburchakka bo'linadi. Bir xil rangdagilar teng.
- C yonidagi ikki to'rtburchak — har biri a · b · cos C = 5 · 8 · 1/2 = 20. c² dan aynan shular chiqib ketgan.
- Kosinuslar teoremasi: c² = a² + b² − 2ab · cos C = 25 + 64 − 40 = 49, c = 7.
- C o'tmas (120°) bo'lsa cos C manfiy: to'rtburchaklar kvadratdan tashqariga chiqib qo'shiladi — c² = 129, c = √129 ≈ 11,36.
- Xulosa: teorema har qanday uchburchakda o'rinli. C = 90° da cos C = 0 — to'rtburchaklar yo'qoladi va u Pifagor teoremasiga aylanadi.
Namuna misollar (javoblari bilan)
Misollar va javoblar kod bilan hisoblangan. DarsPilot'da har dars uchun shunday misollardan uch darajali ishchi varaq (PDF) va doska rejasi tayyorlanadi.
- Uchburchak tomonlari 7, 5 va 8 sm. 7 sm li tomon qarshisidagi burchakni toping.
Javob
60°
Yechim: cos A = (5² + 8² − 7²)/(2·5·8) = 1/2 - Uchburchakda b = 3 sm, c = 5 sm, ∠A = 120°. a tomonni toping.
Javob
a = 7 sm
Yechim: a² = 3² + 5² − 2·3·5·cos 120° = 9 + 25 + 15 = 49, a = √49 = 7 - Uchburchakda b = 6 sm, c = 10 sm, ∠A = 120°. a tomonni toping.
Javob
a = 14 sm
Yechim: a² = 6² + 10² − 2·6·10·cos 120° = 36 + 100 + 60 = 196, a = √196 = 14 - Uchburchakda b = 7 sm, c = 8 sm, ∠A = 120°. a tomonni toping.
Javob
a = 13 sm
Yechim: a² = 7² + 8² − 2·7·8·cos 120° = 49 + 64 + 56 = 169, a = √169 = 13
Tipik xatolar va ularni tuzatish
«Uchburchak tomonlari va burchaklari orasidagi munosabatlar» bobidagi mavzular
- 0° dan 180° gacha bo'lgan burchakning sinusi, kosinusi, tangensi va koptangensi
- Uchburchak yuzini burchak sinusi yordamida hisoblash
- Sinuslar teoremasi
- Kosinuslar teoremasi
- Sinuslar va kosinuslar teoremalarining ba'zi tatbiqlari
- Ikki vektor orasidagi burchak va ularning skalar ko'paytmasi
- Uchburchaklarni yechish
Shu mavzu bo'yicha darsni bir necha daqiqada tayyorlang
DarsPilot sinfingiz natijalariga moslangan dars ssenariysi, doska rejasi va uch darajali ishchi varaqni tuzadi, qog'ozli testni telefon suratidan tekshiradi. Ro'yxatdan o'tish bepul.