9-sinf geometriya · 2-bob: Geometrik almashtirishlar va o'xshashlik · 1-chorak
O'xshashlik alomatlarining isbotlashga doir masalalarga tatbiqlari
9-sinf geometriya darsi uchun tayyor material: 45 daqiqalik dars ishlanmasi tuzilmasi va interfaol metodlar, «Geometrik almashtirishlar» simulyatori bilan qadamma-qadam tushuntirish, javobli misollar va tipik xatolar.
Darslik: Geometriya 9, B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo'chqorov, 2019 (4-nashr) — 40-bet
Asosiy formulalar
- O'xshash uchburchaklarA₁B₁/AB = B₁C₁/BC = A₁C₁/AC = k
- To'g'ri burchakli uchburchakdah² = a_c·b_c, a² = c·a_c
Pastdagi misollarda shu formulalar bilan yechim yo'li ko'rsatilgan.
Dars ishlanmasi: 45 daqiqalik tuzilma
Dars rejasi (konspekt) uchun tayyor tuzilma: DarsPilot dars ssenariysi shu bosqichlar bo'yicha quriladi; metodlar sinf natijalari va xonadagi jihozlarga (proyektor, elektron doska) qarab tanlanadi.
Bu mavzu bo'yicha DarsPilot'da bosqichli diagnostik varaq tayyor: bitta masala 7 savolga bo'lingan (tushunish → model → hisoblash → talqin), har o'quvchiga darajasiga mos variant, qog'ozli javoblar telefon suratidan avtomatik tekshiriladi.
Doskada tushuntirish: «Geometrik almashtirishlar» simulyatori
Tayyor ssenariy — har qadamda o'qituvchi aytadigan gap, simulyator unga mos o'zgaradi. Sonlarni kod hisoblaydi.
- ABC va A₁B₁C₁ uchburchaklar o'xshash: ikkinchisi birinchisini 2 marta kattalashtirib, 90° ga burib hosil qilingan.
- Mos burchaklar teng: 90°, 34°, 56° — ikkala uchburchakda bir xil.
- Mos tomonlar proporsional: AB = 3, A₁B₁ = 6, nisbati 2.
- birinchi alomat: ikki burchagi mos ravishda teng.
- ikkinchi alomat: ikki tomoni proporsional va ular orasidagi burchaklar teng.
- uchinchi alomat: uchta tomoni proporsional.
- Perimetrlar nisbati 2, yuzalar nisbati 4 — o'xshashlik koeffitsientining kvadrati.
- Koeffitsientni o'zgartiramiz: k = 1,5, yuzalar nisbati 2,25.
Namuna misollar (javoblari bilan)
Misollar va javoblar kod bilan hisoblangan. DarsPilot'da har dars uchun shunday misollardan uch darajali ishchi varaq (PDF) va doska rejasi tayyorlanadi.
- ΔABC ~ ΔA₁B₁C₁. AB = 3 sm, BC = 5 sm, A₁B₁ = 12 sm. B₁C₁ ni va o'xshashlik koeffitsiyentini toping.
Javob
B₁C₁ = 20 sm, k = 4
Yechim: k = A₁B₁/AB = 12/3 = 4; B₁C₁ = k·BC - To'g'ri burchakli uchburchakda gipotenuzaga tushirilgan balandlik uni 2 sm va 8 sm li kesmalarga ajratadi. Balandlikni toping.
Javob
h = 4 sm
Yechim: h² = 2·8 = 16 - ΔABC ~ ΔA₁B₁C₁. AB = 4 sm, BC = 10 sm, A₁B₁ = 6 sm. B₁C₁ ni va o'xshashlik koeffitsiyentini toping.
Javob
B₁C₁ = 15 sm, k = 3/2
Yechim: k = A₁B₁/AB = 6/4 = 3/2; B₁C₁ = k·BC - To'g'ri burchakli uchburchakda gipotenuzaga tushirilgan balandlik uni 4 sm va 9 sm li kesmalarga ajratadi. Balandlikni toping.
Javob
h = 6 sm
Yechim: h² = 4·9 = 36
Tipik xatolar va ularni tuzatish
«Geometrik almashtirishlar va o'xshashlik» bobidagi mavzular
- Ko'pburchaklarning o'xshashligi
- O'xshash uchburchaklar va ularning xossalari
- Uchburchaklar o'xshashligining birinchi alomati
- Uchburchaklar o'xshashligining ikkinchi alomati
- Uchburchaklar o'xshashligining uchinchi alomati
- To'g'ri burchakli uchburchaklarning o'xshashlik alomatlari
- O'xshashlik alomatlarining isbotlashga doir masalalarga tatbiqlari
- Tekislikda geometrik almashtirishlar. Harakat va parallel ko'chirish
- O'qqa nisbatan simmetriya
- Markaziy simmetriya va burish
- Geometrik shakllarning o'xshashligi
- O'xshash ko'pburchaklarning xossalari
- Gomotetiya va o'xshashlik
Shu mavzu bo'yicha darsni bir necha daqiqada tayyorlang
DarsPilot sinfingiz natijalariga moslangan dars ssenariysi, doska rejasi va uch darajali ishchi varaqni tuzadi, qog'ozli testni telefon suratidan tekshiradi. Ro'yxatdan o'tish bepul.