9-sinf algebra · 5-bob: Sonli ketma-ketliklar, progressiyalar · 4-chorak
Cheksiz kamayuvchi geometrik progressiya
9-sinf algebra darsi uchun tayyor material: 45 daqiqalik dars ishlanmasi tuzilmasi va interfaol metodlar, «Progressiyalar» simulyatori bilan qadamma-qadam tushuntirish, javobli misollar va tipik xatolar.
Darslik: Algebra 9, Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov, 2019 (4-nashr) — 171-bet
Asosiy formulalar
- Cheksiz kamayuvchi geometrik progressiyaS = b₁/(1 − q), |q| < 1
Pastdagi misollarda shu formulalar bilan yechim yo'li ko'rsatilgan.
Dars ishlanmasi: 45 daqiqalik tuzilma
Dars rejasi (konspekt) uchun tayyor tuzilma: DarsPilot dars ssenariysi shu bosqichlar bo'yicha quriladi; metodlar sinf natijalari va xonadagi jihozlarga (proyektor, elektron doska) qarab tanlanadi.
Bu mavzu bo'yicha DarsPilot'da bosqichli diagnostik varaq tayyor: bitta masala 7 savolga bo'lingan (tushunish → model → hisoblash → talqin), har o'quvchiga darajasiga mos variant, qog'ozli javoblar telefon suratidan avtomatik tekshiriladi.
Doskada tushuntirish: «Progressiyalar» simulyatori
Tayyor ssenariy — har qadamda o'qituvchi aytadigan gap, simulyator unga mos o'zgaradi. Sonlarni kod hisoblaydi.
- q = 1/2, |q| < 1: hadlar 1, 1/2, 1/4, 1/8 … tobora kichrayadi. Ularni cheksiz qo'shsak nima bo'ladi?
- Dastlabki 3 ta had yig'indisi Sₙ = 7/4. Chiziqning to'lmagan qismi: 1/4.
- Hadlar ko'payishi bilan to'lmagan qism kichrayadi: Sₙ = 255/128, qoldiq 1/128.
- Yig'indi chegarasi — cheksiz kamayuvchi geometrik progressiya yig'indisi: S = b₁ : (1 − q) = 2.
- Boshqa misol: b₁ = 3, q = 1/3 — S = 9/2.
- q manfiy bo'lsa qismiy yig'indilar S atrofida u yoq-bu yoqqa sakraydi, lekin baribir S = 2/3 ga yaqinlashadi.
Namuna misollar (javoblari bilan)
Misollar va javoblar kod bilan hisoblangan. DarsPilot'da har dars uchun shunday misollardan uch darajali ishchi varaq (PDF) va doska rejasi tayyorlanadi.
- Cheksiz kamayuvchi geometrik progressiyada b₁ = 5, q = −1/4. Uning yig'indisini toping.
Javob
S = 4
Yechim: S = b₁/(1 − q) = 5/(1 − (−1/4)) = 4 - Cheksiz kamayuvchi geometrik progressiyada b₁ = 12, q = 1/3. Uning yig'indisini toping.
Javob
S = 18
Yechim: S = b₁/(1 − q) = 12/(1 − 1/3) = 18 - 0,(3) davriy kasrni oddiy kasrga aylantiring.
Javob
0,(3) = 1/3
Yechim: 0,(3) = 0,3 + 0,03 + … ; b₁ = 3/10, q = 1/10, S = b₁/(1 − q) = 1/3 - 0,(45) davriy kasrni oddiy kasrga aylantiring.
Javob
0,(45) = 5/11
Yechim: 0,(45) = 0,45 + 0,0045 + … ; b₁ = 9/20, q = 1/100, S = b₁/(1 − q) = 5/11
Tipik xatolar va ularni tuzatish
«Sonli ketma-ketliklar, progressiyalar» bobidagi mavzular
Shu mavzu bo'yicha darsni bir necha daqiqada tayyorlang
DarsPilot sinfingiz natijalariga moslangan dars ssenariysi, doska rejasi va uch darajali ishchi varaqni tuzadi, qog'ozli testni telefon suratidan tekshiradi. Ro'yxatdan o'tish bepul.