Bepul boshlash

9-sinf algebra · 5-bob: Sonli ketma-ketliklar, progressiyalar · 3-chorak

Arifmetik progressiya

9-sinf algebra darsi uchun tayyor material: 45 daqiqalik dars ishlanmasi tuzilmasi va interfaol metodlar, «Progressiyalar» simulyatori bilan qadamma-qadam tushuntirish, javobli misollar va tipik xatolar.

Darslik: Algebra 9, Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov, 2019 (4-nashr) — 153-bet

Asosiy formulalar

Pastdagi misollarda shu formulalar bilan yechim yo'li ko'rsatilgan.

Dars ishlanmasi: 45 daqiqalik tuzilma

Dars rejasi (konspekt) uchun tayyor tuzilma: DarsPilot dars ssenariysi shu bosqichlar bo'yicha quriladi; metodlar sinf natijalari va xonadagi jihozlarga (proyektor, elektron doska) qarab tanlanadi.

2 daq
Tashkiliy qism va motivatsiya“Nimasi ortiqcha?” — 4 ob'ektdan birini ortiqcha deb asoslash
5 daq
O'tgan mavzuni takrorlashOldingi mavzu «Sonli ketma-ketlik, uning berilish usullari»: Xatoni top — ataylab xato qilingan yechimdagi xatoni topish
3 daq
Uy vazifasini tekshirishJuftlikda o'zaro tekshirish — kalit masala bo'yicha juftliklar bir-birini tekshiradi
4 daq
Yangi mavzuga kirish va maqsadAqliy hujum — g'oyalarni tanqidsiz yig'ish → guruhlash → tanlash
12 daq
Yangi mavzuni birga o'rganish«Progressiyalar» simulyatori ekranda qadamma-qadam (pastdagi tushuntirish), so'ng Namunaviy → yarim yechim
13 daq
Mustahkamlash: yakka va juftlikdaDarajali mashqlar (tayanch → asosiy → ilg'or), Masala tuzish — o'quvchi berilgan ifodaga mos masala tuzadi (ijodkorlik)
4 daq
Tezkor tekshiruv (qog'ozsiz)Chiqish chiptasi — dars oxirida 1–3 savol
2 daq
Refleksiya va uy vazifasi3-2-1 — 3 ta o'rgandim, 2 ta qiziq fakt, 1 ta savol. Uy vazifasi: darslik, 153-bet

Bu mavzu bo'yicha DarsPilot'da bosqichli diagnostik varaq tayyor: bitta masala 7 savolga bo'lingan (tushunish → model → hisoblash → talqin), har o'quvchiga darajasiga mos variant, qog'ozli javoblar telefon suratidan avtomatik tekshiriladi.

Doskada tushuntirish: «Progressiyalar» simulyatori

Tayyor ssenariy — har qadamda o'qituvchi aytadigan gap, simulyator unga mos o'zgaradi. Sonlarni kod hisoblaydi.

  1. Birinchi had a₁ = 2. Keyingi har bir hadni topish uchun oldingisiga bir xil son qo'shamiz.
  2. Har qadamda +3: 2, 5, 8, 11, 14. Bunday ketma-ketlik — arifmetik progressiya, d = 3 — uning ayirmasi.
  3. n-had formulasi: aₙ = 2 + (n − 1) · 3 = 3n − 1. n-hadga yetish uchun a₁ ga d ni (n − 1) marta qo'shamiz.
  4. Masalan, 20-had: 59. Chizmasdan, formula bilan topdik.
  5. Xossa: har bir had qo'shnilarining o'rta arifmetigi — 3-had uchun 8 = (5 + 11) : 2.
  6. Grafikda (n; aₙ) nuqtalar bitta to'g'ri chiziqda yotadi — arifmetik progressiya chiziqli funksiyaga o'xshaydi.
  7. d manfiy bo'lsa progressiya kamayadi: d = −2, hadlar: 12, 10, 8, 6, 4, 2.
  8. Hayotiy misol: zalda birinchi qatorda 20 ta o'rindiq, har keyingi qatorda 2 tadan ko'p. 10-qatorda 38 ta, hammasi bo'lib 290 ta o'rindiq.

Namuna misollar (javoblari bilan)

Misollar va javoblar kod bilan hisoblangan. DarsPilot'da har dars uchun shunday misollardan uch darajali ishchi varaq (PDF) va doska rejasi tayyorlanadi.

  1. Arifmetik progressiyada a₁ = 3, d = 4. a₁₀ ni toping.
    Javob

    a₁₀ = 39
    Yechim: a₁₀ = a₁ + 9d = 3 + 9·4 = 39

  2. Arifmetik progressiyada a₁ = 20, d = −3. a₈ ni toping.
    Javob

    a₈ = −1
    Yechim: a₈ = a₁ + 7d = 20 + 7·(−3) = −1

  3. Arifmetik progressiyada a₁ = −7, d = 2. a₁₂ ni toping.
    Javob

    a₁₂ = 15
    Yechim: a₁₂ = a₁ + 11d = −7 + 11·2 = 15

  4. a₁ = 5, d = 4 bo'lgan arifmetik progressiyaning nechanchi hadi 61 ga teng?
    Javob

    n = 15
    Yechim: 61 = 5 + (n − 1)·4 → n − 1 = 14

Tipik xatolar va ularni tuzatish

Progressiya formulalarida xato: n-hadda (n − 1) o'rniga n ni oladi, arifmetik va geometrik progressiyani adashtiradi yoki yig'indida 2a₁ va : 2 ni unutadiHadlar jadvali: 1-had — 0 qadam, 2-had — 1 qadam, …, n-had — (n − 1) qadam; yig'indi uchun «birinchi + oxirgi» juftlari (Gauss usuli) — 2 ta misol.
Amal ma'nosini tushunmayapti (vaziyatga mos bo'lmagan amalni tanlayapti)Amal ma'nosini bar-model bilan takrorlash: “nega aynan shu amal?”
Tenglamada hadni boshqa tomonga o'tkazganda ishorasini o'zgartirmayaptiTarozi modeli: har ikki pallaga bir xil amal; “o'tkazish = teskari amal” ni 4 ta tenglamada mashq qilish.

«Sonli ketma-ketliklar, progressiyalar» bobidagi mavzular

← 9-sinf algebra: barcha mavzular

Shu mavzu bo'yicha darsni bir necha daqiqada tayyorlang

DarsPilot sinfingiz natijalariga moslangan dars ssenariysi, doska rejasi va uch darajali ishchi varaqni tuzadi, qog'ozli testni telefon suratidan tekshiradi. Ro'yxatdan o'tish bepul.