9-sinf algebra · 5-bob: Sonli ketma-ketliklar, progressiyalar · 3-chorak
Arifmetik progressiya
9-sinf algebra darsi uchun tayyor material: 45 daqiqalik dars ishlanmasi tuzilmasi va interfaol metodlar, «Progressiyalar» simulyatori bilan qadamma-qadam tushuntirish, javobli misollar va tipik xatolar.
Darslik: Algebra 9, Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov, 2019 (4-nashr) — 153-bet
Asosiy formulalar
- Arifmetik progressiyaaₙ = a₁ + (n − 1)d
Pastdagi misollarda shu formulalar bilan yechim yo'li ko'rsatilgan.
Dars ishlanmasi: 45 daqiqalik tuzilma
Dars rejasi (konspekt) uchun tayyor tuzilma: DarsPilot dars ssenariysi shu bosqichlar bo'yicha quriladi; metodlar sinf natijalari va xonadagi jihozlarga (proyektor, elektron doska) qarab tanlanadi.
Bu mavzu bo'yicha DarsPilot'da bosqichli diagnostik varaq tayyor: bitta masala 7 savolga bo'lingan (tushunish → model → hisoblash → talqin), har o'quvchiga darajasiga mos variant, qog'ozli javoblar telefon suratidan avtomatik tekshiriladi.
Doskada tushuntirish: «Progressiyalar» simulyatori
Tayyor ssenariy — har qadamda o'qituvchi aytadigan gap, simulyator unga mos o'zgaradi. Sonlarni kod hisoblaydi.
- Birinchi had a₁ = 2. Keyingi har bir hadni topish uchun oldingisiga bir xil son qo'shamiz.
- Har qadamda +3: 2, 5, 8, 11, 14. Bunday ketma-ketlik — arifmetik progressiya, d = 3 — uning ayirmasi.
- n-had formulasi: aₙ = 2 + (n − 1) · 3 = 3n − 1. n-hadga yetish uchun a₁ ga d ni (n − 1) marta qo'shamiz.
- Masalan, 20-had: 59. Chizmasdan, formula bilan topdik.
- Xossa: har bir had qo'shnilarining o'rta arifmetigi — 3-had uchun 8 = (5 + 11) : 2.
- Grafikda (n; aₙ) nuqtalar bitta to'g'ri chiziqda yotadi — arifmetik progressiya chiziqli funksiyaga o'xshaydi.
- d manfiy bo'lsa progressiya kamayadi: d = −2, hadlar: 12, 10, 8, 6, 4, 2.
- Hayotiy misol: zalda birinchi qatorda 20 ta o'rindiq, har keyingi qatorda 2 tadan ko'p. 10-qatorda 38 ta, hammasi bo'lib 290 ta o'rindiq.
Namuna misollar (javoblari bilan)
Misollar va javoblar kod bilan hisoblangan. DarsPilot'da har dars uchun shunday misollardan uch darajali ishchi varaq (PDF) va doska rejasi tayyorlanadi.
- Arifmetik progressiyada a₁ = 3, d = 4. a₁₀ ni toping.
Javob
a₁₀ = 39
Yechim: a₁₀ = a₁ + 9d = 3 + 9·4 = 39 - Arifmetik progressiyada a₁ = 20, d = −3. a₈ ni toping.
Javob
a₈ = −1
Yechim: a₈ = a₁ + 7d = 20 + 7·(−3) = −1 - Arifmetik progressiyada a₁ = −7, d = 2. a₁₂ ni toping.
Javob
a₁₂ = 15
Yechim: a₁₂ = a₁ + 11d = −7 + 11·2 = 15 - a₁ = 5, d = 4 bo'lgan arifmetik progressiyaning nechanchi hadi 61 ga teng?
Javob
n = 15
Yechim: 61 = 5 + (n − 1)·4 → n − 1 = 14
Tipik xatolar va ularni tuzatish
«Sonli ketma-ketliklar, progressiyalar» bobidagi mavzular
Shu mavzu bo'yicha darsni bir necha daqiqada tayyorlang
DarsPilot sinfingiz natijalariga moslangan dars ssenariysi, doska rejasi va uch darajali ishchi varaqni tuzadi, qog'ozli testni telefon suratidan tekshiradi. Ro'yxatdan o'tish bepul.