9-sinf algebra · 5-bob: Sonli ketma-ketliklar, progressiyalar · 3-chorak
Arifmetik progressiya dastlabki n ta hadining yig'indisini formulasi
9-sinf algebra darsi uchun tayyor material: 45 daqiqalik dars ishlanmasi tuzilmasi va interfaol metodlar, «Progressiyalar» simulyatori bilan qadamma-qadam tushuntirish, javobli misollar va tipik xatolar.
Darslik: Algebra 9, Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov, 2019 (4-nashr) — 158-bet
Asosiy formulalar
- Arifmetik progressiya yig'indisiSₙ = (a₁ + aₙ)·n/2
Pastdagi misollarda shu formulalar bilan yechim yo'li ko'rsatilgan.
Dars ishlanmasi: 45 daqiqalik tuzilma
Dars rejasi (konspekt) uchun tayyor tuzilma: DarsPilot dars ssenariysi shu bosqichlar bo'yicha quriladi; metodlar sinf natijalari va xonadagi jihozlarga (proyektor, elektron doska) qarab tanlanadi.
Bu mavzu bo'yicha DarsPilot'da bosqichli diagnostik varaq tayyor: bitta masala 7 savolga bo'lingan (tushunish → model → hisoblash → talqin), har o'quvchiga darajasiga mos variant, qog'ozli javoblar telefon suratidan avtomatik tekshiriladi.
Doskada tushuntirish: «Progressiyalar» simulyatori
Tayyor ssenariy — har qadamda o'qituvchi aytadigan gap, simulyator unga mos o'zgaradi. Sonlarni kod hisoblaydi.
- Hadlar: 2, 5, 8, 11, 14, 17. Ularning yig'indisini bittalab qo'shmasdan topamiz.
- Xuddi shu zinapoyani teskari qilib ustiga qo'yamiz: har ustunda 2 + 17 = 19.
- To'g'ri to'rtburchak hosil bo'ldi: 6 ta ustun, har biri 19 — jami 114. Bu — ikki marta olingan yig'indi.
- Demak, Sₙ = (a₁ + aₙ) · n : 2. Hisoblaymiz: (2 + 17) · 6 : 2 = 57.
- Gauss bolaligida 1 dan 100 gacha sonlar yig'indisini aynan shunday topgan: (1 + 100) · 100 : 2 = 5 050.
- Ayirma o'zgarsa ham usul o'sha: 2, 7, 12, 17, 22, 27 → Sₙ = 87.
Namuna misollar (javoblari bilan)
Misollar va javoblar kod bilan hisoblangan. DarsPilot'da har dars uchun shunday misollardan uch darajali ishchi varaq (PDF) va doska rejasi tayyorlanadi.
- Arifmetik progressiyada a₁ = 10, d = −2. Dastlabki 8 ta hadi yig'indisini toping.
Javob
S₈ = 24
Yechim: S₈ = (2a₁ + 7d)·8/2 = (20 − 14)·8/2 = 24 - 1 dan 100 gacha natural sonlar yig'indisini toping.
Javob
5050
Yechim: S = (1 + 100)·100/2 = 5050 - Dastlabki 15 ta toq natural son yig'indisini toping (1 + 3 + 5 + …).
Javob
225
Yechim: a₁ = 1, d = 2, a₁₅ = 29; S = (1 + 29)·15/2 = 225 - Arifmetik progressiyada a₁ = 5, a₂₀ = 62. S₂₀ ni toping.
Javob
S₂₀ = 670
Yechim: S₂₀ = (a₁ + a₂₀)·20/2 = (5 + 62)·20/2 = 670
Tipik xatolar va ularni tuzatish
«Sonli ketma-ketliklar, progressiyalar» bobidagi mavzular
Shu mavzu bo'yicha darsni bir necha daqiqada tayyorlang
DarsPilot sinfingiz natijalariga moslangan dars ssenariysi, doska rejasi va uch darajali ishchi varaqni tuzadi, qog'ozli testni telefon suratidan tekshiradi. Ro'yxatdan o'tish bepul.