11-sinf algebra · 1-bob: Hosila va uning tatbiqlari · 2-chorak
Taqribiy hisoblashlar
11-sinf algebra darsi uchun tayyor material: 45 daqiqalik dars ishlanmasi tuzilmasi va interfaol metodlar, «Hosila» simulyatori bilan qadamma-qadam tushuntirish, javobli misollar va tipik xatolar.
Darslik: Matematika 11 (I–II qism). Algebra va analiz asoslari: M.A. Mirzaahmedov, Sh.N. Ismailov, A.Q. Amanov, 2018 — I qism, 56-bet
Asosiy formulalar
- Taqribiy hisoblashf(x₀ + Δx) ≈ f(x₀) + f′(x₀)·Δx
Pastdagi misollarda shu formulalar bilan yechim yo'li ko'rsatilgan.
Dars ishlanmasi: 45 daqiqalik tuzilma
Dars rejasi (konspekt) uchun tayyor tuzilma: DarsPilot dars ssenariysi shu bosqichlar bo'yicha quriladi; metodlar sinf natijalari va xonadagi jihozlarga (proyektor, elektron doska) qarab tanlanadi.
Bu mavzu bo'yicha DarsPilot'da bosqichli diagnostik varaq tayyor: bitta masala 7 savolga bo'lingan (tushunish → model → hisoblash → talqin), har o'quvchiga darajasiga mos variant, qog'ozli javoblar telefon suratidan avtomatik tekshiriladi.
Doskada tushuntirish: «Hosila» simulyatori
Tayyor ssenariy — har qadamda o'qituvchi aytadigan gap, simulyator unga mos o'zgaradi. Sonlarni kod hisoblaydi. Shu mavzuga yana: Sonlar o'qi.
- f(x) = √x: x₀ = 4 da f = 2, f′ = 0,25. Urinma: y = 0,25x + 1.
- f(x₀ + h) ≈ f(x₀) + f′(x₀)·h: h = 1 da 2,25, aniq qiymat ≈2,2361.
- h = 0,1: taqribiy 2,025, aniq ≈2,0248, farq ≈0,000154.
- h qancha kichik bo'lsa, xato shuncha kam: h = 0,01, farq ≈0,00000156.
Namuna misollar (javoblari bilan)
Misollar va javoblar kod bilan hisoblangan. DarsPilot'da har dars uchun shunday misollardan uch darajali ishchi varaq (PDF) va doska rejasi tayyorlanadi.
- Hosila yordamida taqribiy hisoblang: 1,01⁵.
Javob
1,01⁵ ≈ 1,05
Yechim: f(x) = x⁵, x₀ = 1, Δx = 0,01; f′(x) = 5x⁴, f′(1) = 5; f(x₀ + Δx) ≈ f(x₀) + f′(x₀)·Δx = 1 + 5·0,01 - Hosila yordamida taqribiy hisoblang: √4,04.
Javob
√4,04 ≈ 2,01
Yechim: f(x) = √x, x₀ = 4, Δx = 0,04; f′(x) = 1/(2√x), f′(4) = 1/4; f(x₀ + Δx) ≈ f(x₀) + f′(x₀)·Δx = 2 + 0,25·0,04 - Hosila yordamida taqribiy hisoblang: ∛8,12.
Javob
∛8,12 ≈ 2,01
Yechim: f(x) = ∛x, x₀ = 8, Δx = 0,12; f′(x) = 1/(3∛x²), f′(8) = 1/12; f(x₀ + Δx) ≈ f(x₀) + f′(x₀)·Δx = 2 + 1/12·0,12 - Hosila yordamida taqribiy hisoblang: 1,997⁴.
Javob
1,997⁴ ≈ 15,904
Yechim: f(x) = x⁴, x₀ = 2, Δx = −0,003; f′(x) = 4x³, f′(2) = 32; f(x₀ + Δx) ≈ f(x₀) + f′(x₀)·Δx = 16 + 32·(−0,003)
Tipik xatolar va ularni tuzatish
«Hosila va uning tatbiqlari» bobidagi mavzular
- O'zgaruvchi miqdorlar orttirmalarining nisbati va uning ma'nosi. Urinma ta'rifi. Funksiya orttirmasi
- Limit haqida tushuncha
- Hosila, uning geometrik va fizik ma'nosi
- Hosilani hisoblash qoidalari
- Murakkab funksiyaning hosilasi
- Funksiya grafigiga o'tkazilgan urinma va normal tenglamalari
- Hosila yordamida funksiyani tekshirish va grafiklarni yasash
- Geometrik, fizik, iqtisodiy mazmunli ekstremal masalalarni yechishda differensial hisob usullari
- Taqribiy hisoblashlar
- Hosila yordamida modellashtirish
Shu mavzu bo'yicha darsni bir necha daqiqada tayyorlang
DarsPilot sinfingiz natijalariga moslangan dars ssenariysi, doska rejasi va uch darajali ishchi varaqni tuzadi, qog'ozli testni telefon suratidan tekshiradi. Ro'yxatdan o'tish bepul.