11-sinf algebra · 1-bob: Hosila va uning tatbiqlari · 2-chorak
Hosila yordamida modellashtirish
11-sinf algebra darsi uchun tayyor material: 45 daqiqalik dars ishlanmasi tuzilmasi va interfaol metodlar, «Hosila» simulyatori bilan qadamma-qadam tushuntirish, javobli misollar va tipik xatolar.
Darslik: Matematika 11 (I–II qism). Algebra va analiz asoslari: M.A. Mirzaahmedov, Sh.N. Ismailov, A.Q. Amanov, 2018 — I qism, 62-bet
Asosiy formulalar
- Eng katta qiymatf′(x) = 0 nuqtalar va chegaralardagi qiymatlar solishtiriladi; v = s′(t), a = v′(t)
Pastdagi misollarda shu formulalar bilan yechim yo'li ko'rsatilgan.
Dars ishlanmasi: 45 daqiqalik tuzilma
Dars rejasi (konspekt) uchun tayyor tuzilma: DarsPilot dars ssenariysi shu bosqichlar bo'yicha quriladi; metodlar sinf natijalari va xonadagi jihozlarga (proyektor, elektron doska) qarab tanlanadi.
Bu mavzu bo'yicha DarsPilot'da bosqichli diagnostik varaq tayyor: bitta masala 7 savolga bo'lingan (tushunish → model → hisoblash → talqin), har o'quvchiga darajasiga mos variant, qog'ozli javoblar telefon suratidan avtomatik tekshiriladi.
Doskada tushuntirish: «Hosila» simulyatori
Tayyor ssenariy — har qadamda o'qituvchi aytadigan gap, simulyator unga mos o'zgaradi. Sonlarni kod hisoblaydi.
- Masala: perimetri 20 bo'lgan to'g'ri to'rtburchak tomorqa. Eni x = 2 bo'lsa, yuzi 16.
- Yuz funksiyasi S(x) = x(10 − x), hosilasi S′(x) = 10 − 2x.
- S′(x) = 0 dan x = 5: eng katta yuza 25 — kvadrat!
- Boshqa masala: tomoni 12 bo'lgan kvadrat tunukadan ochiq quti. V(x) = x(12 − 2x)², V′(x) = (12 − 2x)(12 − 6x).
- x = 2 da hajm eng katta: 128.
Namuna misollar (javoblari bilan)
Misollar va javoblar kod bilan hisoblangan. DarsPilot'da har dars uchun shunday misollardan uch darajali ishchi varaq (PDF) va doska rejasi tayyorlanadi.
- Tomoni 12 sm bo'lgan kvadrat tunukaning burchaklaridan teng kvadratchalar qirqib, ochiq quti yasaladi. Qirqiladigan kvadrat tomoni qanday bo'lsa, quti hajmi eng katta bo'ladi?
Javob
x = 2 sm, V = 128 sm³
Yechim: V(x) = x(12 − 2x)², V′(x) = 12x² − 96x + 144 = 0 → x = 2 (x = 6 da quti hosil bo'lmaydi) - Moddiy nuqta s(t) = t³ − 2t² + 3 (m) qonun bo'yicha harakatlanadi. t = 2 s dagi tezlik va tezlanishni toping.
Javob
v = 4 m/s, a = 8 m/s²
Yechim: v(t) = s′(t) = 3t² − 4t, a(t) = v′(t) = 6t − 4 - Uzunligi 60 m bo'lgan to'r bilan devorga yondosh to'g'ri to'rtburchak maydon o'raladi (devor tomoni o'ralmaydi). Maydon yuzi eng katta bo'lishi uchun o'lchamlari qanday bo'lsin?
Javob
15 m va 30 m, S = 450 m²
Yechim: devorga perpendikulyar tomonlar x: S(x) = x(60 − 2x), S′(x) = 60 − 4x = 0 → x = 15 - Perimetri 40 sm bo'lgan to'g'ri to'rtburchaklar ichida yuzi eng kattasining tomonlarini va yuzini toping.
Javob
10 sm va 10 sm (kvadrat), S = 100 sm²
Yechim: tomonlar x va 20 − x: S(x) = x(20 − x), S′(x) = 20 − 2x = 0 → x = 10
Tipik xatolar va ularni tuzatish
«Hosila va uning tatbiqlari» bobidagi mavzular
- O'zgaruvchi miqdorlar orttirmalarining nisbati va uning ma'nosi. Urinma ta'rifi. Funksiya orttirmasi
- Limit haqida tushuncha
- Hosila, uning geometrik va fizik ma'nosi
- Hosilani hisoblash qoidalari
- Murakkab funksiyaning hosilasi
- Funksiya grafigiga o'tkazilgan urinma va normal tenglamalari
- Hosila yordamida funksiyani tekshirish va grafiklarni yasash
- Geometrik, fizik, iqtisodiy mazmunli ekstremal masalalarni yechishda differensial hisob usullari
- Taqribiy hisoblashlar
- Hosila yordamida modellashtirish
Shu mavzu bo'yicha darsni bir necha daqiqada tayyorlang
DarsPilot sinfingiz natijalariga moslangan dars ssenariysi, doska rejasi va uch darajali ishchi varaqni tuzadi, qog'ozli testni telefon suratidan tekshiradi. Ro'yxatdan o'tish bepul.