11-sinf geometriya · 4-bob: Sfera va shar · 3-chorak
Shar bo'laklari va ularning hajmi
11-sinf geometriya darsi uchun tayyor material: 45 daqiqalik dars ishlanmasi tuzilmasi va interfaol metodlar, «Fazoviy jismlar va kesimlar (3D)» simulyatori bilan qadamma-qadam tushuntirish, javobli misollar va tipik xatolar.
Darslik: Matematika 11 (I–II qism). Geometriya: B.Q. Xaydarov, 2018 — II qism, 155-bet
Asosiy formulalar
- Shar segmenti hajmiV = πh²(R − h/3)
- Shar sektori hajmiV = 2/3·πR²h
- Shar qatlami hajmiikki segment hajmlarining ayirmasi
Pastdagi misollarda shu formulalar bilan yechim yo'li ko'rsatilgan.
Dars ishlanmasi: 45 daqiqalik tuzilma
Dars rejasi (konspekt) uchun tayyor tuzilma: DarsPilot dars ssenariysi shu bosqichlar bo'yicha quriladi; metodlar sinf natijalari va xonadagi jihozlarga (proyektor, elektron doska) qarab tanlanadi.
Bu mavzu bo'yicha DarsPilot'da bosqichli diagnostik varaq tayyor: bitta masala 7 savolga bo'lingan (tushunish → model → hisoblash → talqin), har o'quvchiga darajasiga mos variant, qog'ozli javoblar telefon suratidan avtomatik tekshiriladi.
Doskada tushuntirish: «Fazoviy jismlar va kesimlar (3D)» simulyatori
Tayyor ssenariy — har qadamda o'qituvchi aytadigan gap, simulyator unga mos o'zgaradi. Sonlarni kod hisoblaydi. Shu mavzuga yana: Hajm: birlik kublar, Fazoviy jismlar va yoyilmalar.
- Tekislik sharni ikki bo'lakka ajratadi — shar segmentlari. Kichigining balandligi h = 2.
- Segment hajmi: V = πh²(R − h : 3) = π · 2² · (5 − 2 : 3) = 52π/3 ≈ 54,45.
- Shar sektori — segment va uchi markazda bo'lgan konus: V = 2πR²h : 3 = 100π/3 ≈ 104,72.
- Tekislik markazga yaqinlashsa, segment kattalashadi: h = 4, hajmi 176π/3 ≈ 184,31.
- Butun shar hajmi 500π/3 ≈ 523,6 — markazdan o'tgan tekislik uni teng ikkiga bo'ladi.
Namuna misollar (javoblari bilan)
Misollar va javoblar kod bilan hisoblangan. DarsPilot'da har dars uchun shunday misollardan uch darajali ishchi varaq (PDF) va doska rejasi tayyorlanadi.
- Shar radiusi 5 sm, shar segmentining balandligi 3 sm. Segment hajmini toping.
Javob
V = 36π sm³ ≈ 113,1 sm³
Yechim: V = π·3²·(5 − 3/3) = 36π - Shar radiusi 9 sm, sektorga mos segment balandligi 3 sm. Shar sektori hajmini toping.
Javob
V = 162π sm³ ≈ 508,9 sm³
Yechim: V = 2/3·π·9²·3 = 162π - Shar radiusi 9 sm, shar segmentining balandligi 6 sm. Segment hajmini toping.
Javob
V = 252π sm³ ≈ 791,7 sm³
Yechim: V = π·6²·(9 − 6/3) = 252π - Shar radiusi 6 sm, sektorga mos segment balandligi 3 sm. Shar sektori hajmini toping.
Javob
V = 72π sm³ ≈ 226,2 sm³
Yechim: V = 2/3·π·6²·3 = 72π
Tipik xatolar va ularni tuzatish
«Sfera va shar» bobidagi mavzular
Shu mavzu bo'yicha darsni bir necha daqiqada tayyorlang
DarsPilot sinfingiz natijalariga moslangan dars ssenariysi, doska rejasi va uch darajali ishchi varaqni tuzadi, qog'ozli testni telefon suratidan tekshiradi. Ro'yxatdan o'tish bepul.