Bepul boshlash

11-sinf geometriya · 4-bob: Sfera va shar · 3-chorak

Shar va uning kesimlari

11-sinf geometriya darsi uchun tayyor material: 45 daqiqalik dars ishlanmasi tuzilmasi va interfaol metodlar, «Fazoviy jismlar va kesimlar (3D)» simulyatori bilan qadamma-qadam tushuntirish, javobli misollar va tipik xatolar.

Darslik: Matematika 11 (I–II qism). Geometriya: B.Q. Xaydarov, 2018 — II qism, 146-bet

Asosiy formulalar

Pastdagi misollarda shu formulalar bilan yechim yo'li ko'rsatilgan.

Dars ishlanmasi: 45 daqiqalik tuzilma

Dars rejasi (konspekt) uchun tayyor tuzilma: DarsPilot dars ssenariysi shu bosqichlar bo'yicha quriladi; metodlar sinf natijalari va xonadagi jihozlarga (proyektor, elektron doska) qarab tanlanadi.

2 daq
Tashkiliy qism va motivatsiya“Nimasi ortiqcha?” — 4 ob'ektdan birini ortiqcha deb asoslash
5 daq
O'tgan mavzuni takrorlashOldingi mavzu «Kesik konusning yon va to'la sirti. Kesik konusning hajmi»: Mini-doska — hamma javobni bir vaqtda yozib ko'rsatadi
3 daq
Uy vazifasini tekshirishXatoni top — ataylab xato qilingan yechimdagi xatoni topish
4 daq
Yangi mavzuga kirish va maqsadKun savoli / Muammoli vaziyat — hayotiy muammo bilan boshlash
12 daq
Yangi mavzuni birga o'rganish«Fazoviy jismlar va kesimlar (3D)» simulyatori ekranda qadamma-qadam (pastdagi tushuntirish), so'ng Klaster
13 daq
Mustahkamlash: yakka va juftlikdaDarajali mashqlar (tayanch → asosiy → ilg'or), Navbatma-navbat murabbiy — biri yechadi, ikkinchisi murabbiy; keyin almashadi
4 daq
Tezkor tekshiruv (qog'ozsiz)Chiqish chiptasi — dars oxirida 1–3 savol
2 daq
Refleksiya va uy vazifasiIkki yulduz va bitta tilak — ikki yutuq va bitta yaxshilash taklifi. Uy vazifasi: darslik II qism, 146-bet

Bu mavzu bo'yicha DarsPilot'da bosqichli diagnostik varaq tayyor: bitta masala 7 savolga bo'lingan (tushunish → model → hisoblash → talqin), har o'quvchiga darajasiga mos variant, qog'ozli javoblar telefon suratidan avtomatik tekshiriladi.

Doskada tushuntirish: «Fazoviy jismlar va kesimlar (3D)» simulyatori

Tayyor ssenariy — har qadamda o'qituvchi aytadigan gap, simulyator unga mos o'zgaradi. Sonlarni kod hisoblaydi.

  1. Shar radiusi 5. Markaz orqali o'tgan tekislik — katta doira: radiusi 5, yuzi 25π ≈ 78,54.
  2. Tekislikni markazdan 3 masofaga suramiz: kesim — doira, radiusi 4.
  3. Radius Pifagor teoremasidan: ρ² = R² − d². Kesim yuzi 16π ≈ 50,27.
  4. Tekislik uzoqlashgan sari kesim kichrayadi: radius 3.

Namuna misollar (javoblari bilan)

Misollar va javoblar kod bilan hisoblangan. DarsPilot'da har dars uchun shunday misollardan uch darajali ishchi varaq (PDF) va doska rejasi tayyorlanadi.

  1. Radiusi 13 sm bo'lgan shar markazidan 5 sm masofada tekislik bilan kesilgan. Kesim radiusi va yuzini toping.
    Javob

    r = 12 sm, S = 144π sm² ≈ 452,4 sm²
    Yechim: r = √(13² − 5²) = 12, S = π·12²

  2. Radiusi 10 sm bo'lgan shar markazidan 6 sm masofada tekislik bilan kesilgan. Kesim radiusi va yuzini toping.
    Javob

    r = 8 sm, S = 64π sm² ≈ 201,1 sm²
    Yechim: r = √(10² − 6²) = 8, S = π·8²

  3. Radiusi 25 sm bo'lgan shar markazidan 7 sm masofada tekislik bilan kesilgan. Kesim radiusi va yuzini toping.
    Javob

    r = 24 sm, S = 576π sm² ≈ 1809,6 sm²
    Yechim: r = √(25² − 7²) = 24, S = π·24²

  4. Radiusi 5 sm bo'lgan shar markazidan 3 sm masofada tekislik bilan kesilgan. Kesim radiusi va yuzini toping.
    Javob

    r = 4 sm, S = 16π sm² ≈ 50,3 sm²
    Yechim: r = √(5² − 3²) = 4, S = π·4²

Tipik xatolar va ularni tuzatish

Jism hajmi formulasida xato: konus va piramidada 1/3 ni unutadi, shar hajmida R² oladi yoki radius o'rniga diametrni qo'yadiJismlar jadvali: prizma va silindr — S·h, piramida va konus — S·h/3, shar — 4/3·πR³; bir xil asos va balandlikli silindr va konusni solishtirish (3 marta).
Aylana uzunligi va doira yuzini, radius va diametrni adashtiryaptiC = 2πr va S = πr² ni rasm bilan solishtirish: chegara uzunligi va ichki yuza; radius — markazdan chetgacha.
Hajm va sirt yuzini (kub va kvadrat birliklarni) adashtiryaptiKubiklardan quti yasab, hajm (nechta kubik sig'adi) va sirt (nechta kvadrat yopishtiramiz) ni alohida sanash.

«Sfera va shar» bobidagi mavzular

← 11-sinf geometriya: barcha mavzular

Shu mavzu bo'yicha darsni bir necha daqiqada tayyorlang

DarsPilot sinfingiz natijalariga moslangan dars ssenariysi, doska rejasi va uch darajali ishchi varaqni tuzadi, qog'ozli testni telefon suratidan tekshiradi. Ro'yxatdan o'tish bepul.