11-sinf geometriya · 4-bob: Sfera va shar · 3-chorak
Shar va uning kesimlari
11-sinf geometriya darsi uchun tayyor material: 45 daqiqalik dars ishlanmasi tuzilmasi va interfaol metodlar, «Fazoviy jismlar va kesimlar (3D)» simulyatori bilan qadamma-qadam tushuntirish, javobli misollar va tipik xatolar.
Darslik: Matematika 11 (I–II qism). Geometriya: B.Q. Xaydarov, 2018 — II qism, 146-bet
Asosiy formulalar
- Shar kesimi radiusir = √(R² − d²)
Pastdagi misollarda shu formulalar bilan yechim yo'li ko'rsatilgan.
Dars ishlanmasi: 45 daqiqalik tuzilma
Dars rejasi (konspekt) uchun tayyor tuzilma: DarsPilot dars ssenariysi shu bosqichlar bo'yicha quriladi; metodlar sinf natijalari va xonadagi jihozlarga (proyektor, elektron doska) qarab tanlanadi.
Bu mavzu bo'yicha DarsPilot'da bosqichli diagnostik varaq tayyor: bitta masala 7 savolga bo'lingan (tushunish → model → hisoblash → talqin), har o'quvchiga darajasiga mos variant, qog'ozli javoblar telefon suratidan avtomatik tekshiriladi.
Doskada tushuntirish: «Fazoviy jismlar va kesimlar (3D)» simulyatori
Tayyor ssenariy — har qadamda o'qituvchi aytadigan gap, simulyator unga mos o'zgaradi. Sonlarni kod hisoblaydi.
- Shar radiusi 5. Markaz orqali o'tgan tekislik — katta doira: radiusi 5, yuzi 25π ≈ 78,54.
- Tekislikni markazdan 3 masofaga suramiz: kesim — doira, radiusi 4.
- Radius Pifagor teoremasidan: ρ² = R² − d². Kesim yuzi 16π ≈ 50,27.
- Tekislik uzoqlashgan sari kesim kichrayadi: radius 3.
Namuna misollar (javoblari bilan)
Misollar va javoblar kod bilan hisoblangan. DarsPilot'da har dars uchun shunday misollardan uch darajali ishchi varaq (PDF) va doska rejasi tayyorlanadi.
- Radiusi 13 sm bo'lgan shar markazidan 5 sm masofada tekislik bilan kesilgan. Kesim radiusi va yuzini toping.
Javob
r = 12 sm, S = 144π sm² ≈ 452,4 sm²
Yechim: r = √(13² − 5²) = 12, S = π·12² - Radiusi 10 sm bo'lgan shar markazidan 6 sm masofada tekislik bilan kesilgan. Kesim radiusi va yuzini toping.
Javob
r = 8 sm, S = 64π sm² ≈ 201,1 sm²
Yechim: r = √(10² − 6²) = 8, S = π·8² - Radiusi 25 sm bo'lgan shar markazidan 7 sm masofada tekislik bilan kesilgan. Kesim radiusi va yuzini toping.
Javob
r = 24 sm, S = 576π sm² ≈ 1809,6 sm²
Yechim: r = √(25² − 7²) = 24, S = π·24² - Radiusi 5 sm bo'lgan shar markazidan 3 sm masofada tekislik bilan kesilgan. Kesim radiusi va yuzini toping.
Javob
r = 4 sm, S = 16π sm² ≈ 50,3 sm²
Yechim: r = √(5² − 3²) = 4, S = π·4²
Tipik xatolar va ularni tuzatish
«Sfera va shar» bobidagi mavzular
Shu mavzu bo'yicha darsni bir necha daqiqada tayyorlang
DarsPilot sinfingiz natijalariga moslangan dars ssenariysi, doska rejasi va uch darajali ishchi varaqni tuzadi, qog'ozli testni telefon suratidan tekshiradi. Ro'yxatdan o'tish bepul.