10-sinf algebra · 3-bob: Ratsional tenglamalar va tengsizliklar. Irratsional tenglamalar · 2-chorak
Ratsional tenglamalar sistemasi
10-sinf algebra darsi uchun tayyor material: 45 daqiqalik dars ishlanmasi tuzilmasi va interfaol metodlar, «Tenglamalar sistemasi: grafik, qo'shish va o'rniga qo'yish» simulyatori bilan qadamma-qadam tushuntirish, javobli misollar va tipik xatolar.
Darslik: Algebra va analiz asoslari 10, A. Zaitov va boshq., 2022 (yangi nashr) — 75-bet
Asosiy formulalar
- Sistemani yechisho'rniga qo'yish yoki yangi o'zgaruvchi (xy, x/y) kiritish; x ≠ 0, y ≠ 0
Pastdagi misollarda shu formulalar bilan yechim yo'li ko'rsatilgan.
Dars ishlanmasi: 45 daqiqalik tuzilma
Dars rejasi (konspekt) uchun tayyor tuzilma: DarsPilot dars ssenariysi shu bosqichlar bo'yicha quriladi; metodlar sinf natijalari va xonadagi jihozlarga (proyektor, elektron doska) qarab tanlanadi.
Bu mavzu bo'yicha DarsPilot'da bosqichli diagnostik varaq tayyor: bitta masala 7 savolga bo'lingan (tushunish → model → hisoblash → talqin), har o'quvchiga darajasiga mos variant, qog'ozli javoblar telefon suratidan avtomatik tekshiriladi.
Doskada tushuntirish: «Tenglamalar sistemasi: grafik, qo'shish va o'rniga qo'yish» simulyatori
Tayyor ssenariy — har qadamda o'qituvchi aytadigan gap, simulyator unga mos o'zgaradi. Sonlarni kod hisoblaydi. Shu mavzuga yana: Funksiyalar va ularning grafiklari, Tenglama tarozisi.
- Sistema: xy = 6 va y = −x + 5. Birinchisi ratsional: y = 6/x, grafigi — giperbola.
- y ni o'rniga qo'yamiz: x² − 5x + 6 = 0, D = 1. Giperbola va chiziq kesishgan nuqtalar: (2; 3) va (3; 2).
- Javoblar simmetrik — x va y o'rin almashadi. Sababi Viyet teoremasi: x va y — t² − 5t + 6 = 0 ning ildizlari.
- Chiziqni pastga suramiz: y = −x + 4. Endi x² − 4x + 6 = 0, D = −8 — yechim yo'q: chiziq giperbolaga yetmaydi.
- Giperbolaning ikkinchi tarmog'i: y = −x − 5 — (−3; −2) va (−2; −3).
Namuna misollar (javoblari bilan)
Misollar va javoblar kod bilan hisoblangan. DarsPilot'da har dars uchun shunday misollardan uch darajali ishchi varaq (PDF) va doska rejasi tayyorlanadi.
- Sistemani yeching: x + y = 5, 1/x + 1/y = 5/6.
Javob
(2; 3) va (3; 2)
Yechim: 1/x + 1/y = (x + y)/(xy) → xy = 5 : 5/6 = 6 - Sistemani yeching: x/y + y/x = 5/2, x + y = 6.
Javob
(2; 4) va (4; 2)
Yechim: t = x/y: t + 1/t = 5/2 → t = 1/2 yoki 2 - Sistemani yeching: x − y = 2, 1/x − 1/y = −1/12.
Javob
(−4; −6) va (6; 4)
Yechim: 1/x − 1/y = (y − x)/(xy) = −2/(xy) → xy = 24 - Sistemani yeching: xy = 12, x/y = 3.
Javob
(−6; −2) va (6; 2)
Yechim: x = 3y → 3y² = 12 → y² = 4
Tipik xatolar va ularni tuzatish
«Ratsional tenglamalar va tengsizliklar. Irratsional tenglamalar» bobidagi mavzular
Shu mavzu bo'yicha darsni bir necha daqiqada tayyorlang
DarsPilot sinfingiz natijalariga moslangan dars ssenariysi, doska rejasi va uch darajali ishchi varaqni tuzadi, qog'ozli testni telefon suratidan tekshiradi. Ro'yxatdan o'tish bepul.