9-sinf geometriya · 5-bob: Uchburchak va aylanadagi metrik munosabatlar · 4-chorak
To'g'ri burchakli uchburchakdagi proporsional kesmalar
9-sinf geometriya darsi uchun tayyor material: 45 daqiqalik dars ishlanmasi tuzilmasi va interfaol metodlar, «Sirkul va chizg'ich bilan yasash» simulyatori bilan qadamma-qadam tushuntirish, javobli misollar va tipik xatolar.
Darslik: Geometriya 9, B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo'chqorov, 2019 (4-nashr) — 134-bet
Asosiy formulalar
- To'g'ri burchakli uchburchakdah² = a_c·b_c, a² = c·a_c
- Katet proyeksiyasia_c = a²/c, a_c + b_c = c
Pastdagi misollarda shu formulalar bilan yechim yo'li ko'rsatilgan.
Dars ishlanmasi: 45 daqiqalik tuzilma
Dars rejasi (konspekt) uchun tayyor tuzilma: DarsPilot dars ssenariysi shu bosqichlar bo'yicha quriladi; metodlar sinf natijalari va xonadagi jihozlarga (proyektor, elektron doska) qarab tanlanadi.
Bu mavzu bo'yicha DarsPilot'da bosqichli diagnostik varaq tayyor: bitta masala 7 savolga bo'lingan (tushunish → model → hisoblash → talqin), har o'quvchiga darajasiga mos variant, qog'ozli javoblar telefon suratidan avtomatik tekshiriladi.
Doskada tushuntirish: «Sirkul va chizg'ich bilan yasash» simulyatori
Tayyor ssenariy — har qadamda o'qituvchi aytadigan gap, simulyator unga mos o'zgaradi. Sonlarni kod hisoblaydi. Shu mavzuga yana: Burchaklar.
- Ikki kesma berilgan: a = 4 va b = 9. Ularga o'rta proporsional kesmani — x : a = b : x bo'ladigan x ni yasaymiz.
- To'g'ri chiziqqa ketma-ket qo'yamiz: AC = 4, CB = 9. Butun AB = 13.
- AB ning o'rtasini topamiz — O nuqta. Yarim aylana radiusi 6,5.
- O markazli yarim aylana chizamiz — AB uning diametri.
- C nuqtadan AB ga perpendikulyar chiqaramiz — u yarim aylanani H nuqtada kesadi.
- CH — izlangan kesma: CH² = AC · CB = 36, ya'ni CH = 6. To'g'ri burchakli uchburchakda balandlik — gipotenuza bo'laklariga o'rta proporsional.
Namuna misollar (javoblari bilan)
Misollar va javoblar kod bilan hisoblangan. DarsPilot'da har dars uchun shunday misollardan uch darajali ishchi varaq (PDF) va doska rejasi tayyorlanadi.
- To'g'ri burchakli uchburchakda gipotenuza 25 sm, katetning gipotenuzadagi proyeksiyasi 16 sm. Katetni toping.
Javob
a = 20 sm
Yechim: a² = c·a_c = 25·16 = 400 - To'g'ri burchakli uchburchakda gipotenuza 5 sm, katet 3 sm. Katetlarning gipotenuzadagi proyeksiyalarini toping.
Javob
1,8 sm va 3,2 sm
Yechim: a_c = a²/c = 9/5; b_c = c − a_c - To'g'ri burchakli uchburchakda gipotenuzaga tushirilgan balandlik uni 1 sm va 16 sm li kesmalarga ajratadi. Balandlikni toping.
Javob
h = 4 sm
Yechim: h² = 1·16 = 16 - To'g'ri burchakli uchburchakda gipotenuza 20 sm, katet 12 sm. Katetlarning gipotenuzadagi proyeksiyalarini toping.
Javob
7,2 sm va 12,8 sm
Yechim: a_c = a²/c = 144/20; b_c = c − a_c
Tipik xatolar va ularni tuzatish
«Uchburchak va aylanadagi metrik munosabatlar» bobidagi mavzular
Shu mavzu bo'yicha darsni bir necha daqiqada tayyorlang
DarsPilot sinfingiz natijalariga moslangan dars ssenariysi, doska rejasi va uch darajali ishchi varaqni tuzadi, qog'ozli testni telefon suratidan tekshiradi. Ro'yxatdan o'tish bepul.