9-sinf geometriya · 5-bob: Uchburchak va aylanadagi metrik munosabatlar · 4-chorak
Aylanadagi proporsional kesmalar
9-sinf geometriya darsi uchun tayyor material: 45 daqiqalik dars ishlanmasi tuzilmasi va interfaol metodlar, «Aylana va doira» simulyatori bilan qadamma-qadam tushuntirish, javobli misollar va tipik xatolar.
Darslik: Geometriya 9, B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo'chqorov, 2019 (4-nashr) — 138-bet
Asosiy formulalar
- Aylanadagi kesmalarAE·EB = CE·ED; urinma: MA² = MB·MC
Pastdagi misollarda shu formulalar bilan yechim yo'li ko'rsatilgan.
Dars ishlanmasi: 45 daqiqalik tuzilma
Dars rejasi (konspekt) uchun tayyor tuzilma: DarsPilot dars ssenariysi shu bosqichlar bo'yicha quriladi; metodlar sinf natijalari va xonadagi jihozlarga (proyektor, elektron doska) qarab tanlanadi.
Bu mavzu bo'yicha DarsPilot'da bosqichli diagnostik varaq tayyor: bitta masala 7 savolga bo'lingan (tushunish → model → hisoblash → talqin), har o'quvchiga darajasiga mos variant, qog'ozli javoblar telefon suratidan avtomatik tekshiriladi.
Doskada tushuntirish: «Aylana va doira» simulyatori
Tayyor ssenariy — har qadamda o'qituvchi aytadigan gap, simulyator unga mos o'zgaradi. Sonlarni kod hisoblaydi.
- Aylana — markaz O dan bir xil masofadagi nuqtalar; doira — aylana bilan chegaralangan tekislik qismi.
- Radius — markazni aylana nuqtasi bilan tutashtiradi: r = 4 sm.
- Diametr markazdan o'tadi va ikki radiusga teng: d = 8 sm.
- Vatar — aylananing ikki nuqtasini tutashtiruvchi kesma. Eng uzun vatar — diametr.
- Yoy — aylananing ikki nuqta orasidagi qismi; sektor — ikki radius va yoy bilan chegaralangan qism.
- Urinma — aylana bilan bitta umumiy nuqtaga ega to'g'ri chiziq; kesuvchi — ikkita.
Namuna misollar (javoblari bilan)
Misollar va javoblar kod bilan hisoblangan. DarsPilot'da har dars uchun shunday misollardan uch darajali ishchi varaq (PDF) va doska rejasi tayyorlanadi.
- Aylanadagi AB va CD vatarlar E nuqtada kesishadi: AE = 9 sm, EB = 4 sm, CE = 6 sm. ED ni toping.
Javob
ED = 6 sm
Yechim: AE·EB = CE·ED → ED = 9·4/6 - Aylanadagi AB va CD vatarlar E nuqtada kesishadi: AE = 5 sm, EB = 8 sm, CE = 10 sm. ED ni toping.
Javob
ED = 4 sm
Yechim: AE·EB = CE·ED → ED = 5·8/10 - M nuqtadan aylanaga MA urinma va kesuvchi o'tkazilgan: kesuvchi aylanani B va C nuqtalarda kesadi, MB = 4 sm, MC = 9 sm. MA ni toping.
Javob
MA = 6 sm
Yechim: MA² = MB·MC = 4·9 - M nuqtadan aylanaga MA urinma va kesuvchi o'tkazilgan: kesuvchi aylanani B va C nuqtalarda kesadi, MB = 2 sm, MC = 18 sm. MA ni toping.
Javob
MA = 6 sm
Yechim: MA² = MB·MC = 2·18
Tipik xatolar va ularni tuzatish
«Uchburchak va aylanadagi metrik munosabatlar» bobidagi mavzular
Shu mavzu bo'yicha darsni bir necha daqiqada tayyorlang
DarsPilot sinfingiz natijalariga moslangan dars ssenariysi, doska rejasi va uch darajali ishchi varaqni tuzadi, qog'ozli testni telefon suratidan tekshiradi. Ro'yxatdan o'tish bepul.