9-sinf algebra · 3-bob: Tenglamalar va tengsizliklar sistemalari · 2-chorak
Tenglamalar sistemasini yechishning turli usullari
9-sinf algebra darsi uchun tayyor material: 45 daqiqalik dars ishlanmasi tuzilmasi va interfaol metodlar, «Tenglamalar sistemasi: grafik, qo'shish va o'rniga qo'yish» simulyatori bilan qadamma-qadam tushuntirish, javobli misollar.
Darslik: Algebra 9, Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov, 2019 (4-nashr) — 72-bet
Asosiy formulalar
- Algebraik qo'shish usulitenglamalarni qo'shib yoki ayirib, bir noma'lumli tenglama hosil qilamiz
- O'rniga qo'yish usulibir tenglamadan noma'lumni ifodalab, ikkinchisiga qo'yamiz
Pastdagi misollarda shu formulalar bilan yechim yo'li ko'rsatilgan.
Dars ishlanmasi: 45 daqiqalik tuzilma
Dars rejasi (konspekt) uchun tayyor tuzilma: DarsPilot dars ssenariysi shu bosqichlar bo'yicha quriladi; metodlar sinf natijalari va xonadagi jihozlarga (proyektor, elektron doska) qarab tanlanadi.
Doskada tushuntirish: «Tenglamalar sistemasi: grafik, qo'shish va o'rniga qo'yish» simulyatori
Tayyor ssenariy — har qadamda o'qituvchi aytadigan gap, simulyator unga mos o'zgaradi. Sonlarni kod hisoblaydi. Shu mavzuga yana: Tenglama tarozisi.
- Sistema: x + y = 5 va 2x − y = 1. Har tenglama — to'g'ri chiziq; yechim ikkala chiziqda ham yotgan nuqta.
- Grafik usul: chiziqlar (2; 3) nuqtada kesishadi — x = 2, y = 3.
- Qo'shish usuli: (1) + (2) → 3x = 6, y yo'qoldi: x = 2. Ikkala tenglik yechimda to'g'ri — yangi chiziq ham shu nuqtadan o'tadi.
- Ko'paytuvchilarni almashtiramiz: 2·(1) − (2) → 3y = 9, x yo'qoldi: y = 3. Chiziq yana o'sha nuqta atrofida buriladi.
- O'rniga qo'yish: birinchidan y = 5 − x. Nuqta birinchi chiziq bo'ylab yuradi: x = 0 da 2x − y = −5 — bajarilmadi (−5 ≠ 1).
- x = 2 da 2x − y = 1 — bajarildi: uzuq chiziq ikkinchi chiziq ustiga tushdi. Algebrada: 2x − (5 − x) = 1, 3x = 6, x = 2.
- Chiziqlar parallel bo'lsa — x + y = 5 va x + y = 2, qiyaliklari teng (−1) — umumiy nuqta yo'q: yechim yo'q (parallel).
- Xulosa: grafik, qo'shish va o'rniga qo'yish — uchala usul bir xil javob beradi: (2; 3).
Namuna misollar (javoblari bilan)
Misollar va javoblar kod bilan hisoblangan. DarsPilot'da har dars uchun shunday misollardan uch darajali ishchi varaq (PDF) va doska rejasi tayyorlanadi.
- Sistemani algebraik qo'shish usuli bilan yeching: x² + y² = 52, x² − y² = 20.
Javob
(−6; −4), (−6; 4), (6; −4), (6; 4)
Yechim: qo'shamiz: 2x² = 72, x² = 36, x = ±6; ayiramiz: 2y² = 32, y² = 16, y = ±4 - Sistemani yeching: x − y = 1, x² + y² = 25.
Javob
(−3; −4) va (4; 3)
Yechim: x = y + 1 ni ikkinchi tenglamaga qo'yamiz: 2y² + 2y − 24 = 0, y = −4 yoki 3 - Sistemani algebraik qo'shish usuli bilan yeching: x² + y² = 5, x² − y² = 3.
Javob
(−2; −1), (−2; 1), (2; −1), (2; 1)
Yechim: qo'shamiz: 2x² = 8, x² = 4, x = ±2; ayiramiz: 2y² = 2, y² = 1, y = ±1 - Sistemani yeching: x + y = 5, xy = 6.
Javob
(2; 3) va (3; 2)
Yechim: x va y — t² − 5t + 6 = 0 ning ildizlari (Viyet): 2 va 3
«Tenglamalar va tengsizliklar sistemalari» bobidagi mavzular
Shu mavzu bo'yicha darsni bir necha daqiqada tayyorlang
DarsPilot sinfingiz natijalariga moslangan dars ssenariysi, doska rejasi va uch darajali ishchi varaqni tuzadi, qog'ozli testni telefon suratidan tekshiradi. Ro'yxatdan o'tish bepul.