10-sinf geometriya · 3-bob: Fazoda to'g'ri chiziq va tekisliklarning parallelligi · 2-chorak
Fazoda parallel proyeksiyalash
10-sinf geometriya darsi uchun tayyor material: 45 daqiqalik dars ishlanmasi tuzilmasi va interfaol metodlar, «Fazoviy jismlar va kesimlar (3D)» simulyatori bilan qadamma-qadam tushuntirish, javobli misollar va tipik xatolar.
Darslik: Geometriya 10, Z.R. Babayeva va boshq., 2022 (yangi nashr) — 109-bet
Asosiy formulalar
- Parallel proyeksiya xossalariparallel kesmalar parallel kesmalarga o'tadi; bir to'g'ri chiziqdagi kesmalar nisbati saqlanadi
Pastdagi misollarda shu formulalar bilan yechim yo'li ko'rsatilgan.
Dars ishlanmasi: 45 daqiqalik tuzilma
Dars rejasi (konspekt) uchun tayyor tuzilma: DarsPilot dars ssenariysi shu bosqichlar bo'yicha quriladi; metodlar sinf natijalari va xonadagi jihozlarga (proyektor, elektron doska) qarab tanlanadi.
Bu mavzu bo'yicha DarsPilot'da bosqichli diagnostik varaq tayyor: bitta masala 7 savolga bo'lingan (tushunish → model → hisoblash → talqin), har o'quvchiga darajasiga mos variant, qog'ozli javoblar telefon suratidan avtomatik tekshiriladi.
Doskada tushuntirish: «Fazoviy jismlar va kesimlar (3D)» simulyatori
Tayyor ssenariy — har qadamda o'qituvchi aytadigan gap, simulyator unga mos o'zgaradi. Sonlarni kod hisoblaydi.
- Fazoviy jism chizmada parallel proyeksiyada tasvirlanadi: nurlar bir yo'nalishda, parallel.
- Parallel qirralar tasvirda ham parallel, bir to'g'ri chiziqdagi kesmalar nisbati saqlanadi.
- Kesma o'rtasi tasvirda ham o'rtada: AB, BC va BB₁ o'rtalari — kesim teng tomonli uchburchak.
- Burchaklar va uzunliklar esa o'zgarishi mumkin: kvadrat yoq parallelogramm bo'lib ko'rinadi.
Namuna misollar (javoblari bilan)
Misollar va javoblar kod bilan hisoblangan. DarsPilot'da har dars uchun shunday misollardan uch darajali ishchi varaq (PDF) va doska rejasi tayyorlanadi.
- M — AB kesmaning o'rtasi. Parallel proyeksiyada A₁M₁ = 7 sm. A₁B₁ ni toping.
Javob
A₁B₁ = 14 sm
Yechim: kesma o'rtasi proyeksiyaning o'rtasiga o'tadi: A₁B₁ = 2·A₁M₁ - AB ∥ CD va AB : CD = 3 : 4. Parallel proyeksiyada A₁B₁ = 6 sm. C₁D₁ ni toping.
Javob
C₁D₁ = 8 sm
Yechim: parallel kesmalar parallel kesmalarga o'tadi va nisbati saqlanadi: C₁D₁ = 6·4/3 - C nuqta AB kesmani AC : CB = 2 : 3 nisbatda bo'ladi. Parallel proyeksiyada A₁B₁ = 15 sm. A₁C₁ va C₁B₁ ni toping.
Javob
A₁C₁ = 6 sm, C₁B₁ = 9 sm
Yechim: parallel proyeksiyada bir to'g'ri chiziqdagi (yoki parallel) kesmalar nisbati saqlanadi: A₁C₁ : C₁B₁ = 2 : 3 - AB ∥ CD va AB : CD = 5 : 2. Parallel proyeksiyada A₁B₁ = 15 sm. C₁D₁ ni toping.
Javob
C₁D₁ = 6 sm
Yechim: parallel kesmalar parallel kesmalarga o'tadi va nisbati saqlanadi: C₁D₁ = 15·2/5
Tipik xatolar va ularni tuzatish
«Fazoda to'g'ri chiziq va tekisliklarning parallelligi» bobidagi mavzular
Shu mavzu bo'yicha darsni bir necha daqiqada tayyorlang
DarsPilot sinfingiz natijalariga moslangan dars ssenariysi, doska rejasi va uch darajali ishchi varaqni tuzadi, qog'ozli testni telefon suratidan tekshiradi. Ro'yxatdan o'tish bepul.